POM còn được gọi là acetal, trong đó dòng homopolymer thường gắn với tên thương hiệu Delrin của DuPont.
Nhựa POM là gì? Tên gọi khác và nguồn gốc
Nhựa POM là tên viết tắt của Polyoxymethylene, một loại nhựa kỹ thuật có độ cứng và độ bền cơ học cao.
Trên thị trường, loại nhựa này còn được gọi là nhựa acetal. Nhiều người cũang quen gọi là Delrin, nhưng Delrin thực chất là thương hiệu cho dòng POM homopolymer của DuPont.
POM gồm hai dòng chính là copolymer và homopolymer. Dòng copolymer có độ ổn định hóa học tốt hơn, còn homopolymer thường có độ cứng và độ bền kéo nhỉnh hơn.
Tên gọi POM ngoài ngành nhựa còn có thể dùng cho các khái niệm khác, nhưng trong bài viết này nó chỉ đề cập đến vật liệu polyoxymethylene.
Vì sao nhựa POM được ưa chuộng? Các đặc tính nổi bật
Ưu điểm lớn nhất của POM là kết hợp giữa độ cứng cao, ma sát thấp và khả năng chịu mài mòn tốt.
Nhờ đó, các chi tiết làm từ POM có thể vận hành trơn tru, ít tiếng ồn và ít cần bôi trơn hơn so với chi tiết kim loại.
POM cũng chịu nhiệt ổn định trong khoảng nhiệt độ làm việc thường gặp của máy móc công nghiệp. Nó có cách điện tốt và kháng được nhiều loại dung môi, dầu mỡ.
So với PA, POM ít hút ẩm hơn. So với PTFE, POM cứng hơn và chịu tải tốt hơn, nhưng hệ số ma sát của PTFE vẫn thấp hơn.
Những đặc tính này giúp POM thay thế thép, đồng hoặc nhôm trong các chi tiết cần giảm trọng lượng và giảm chi phí gia công.
Nhựa POM có những dạng sản phẩm nào? Kích thước phổ biến
Nhựa POM bán trên thị trường chủ yếu ở ba dạng là thanh tròn, tấm và ống. Mỗi dạng có quy cách khác nhau để phù hợp với từng công đoạn gia công.
Cây nhựa POM tròn
Cây nhựa POM tròn thường được dùng để tiện bạc lót, bánh răng hoặc trục lăn. Đường kính phổ biến thường từ 10 mm đến 100 mm, chiều dài cây thường 1 m hoặc 2 m.
Với nhu cầu nhựa POM cây tròn đường kính lớn, người mua nên hỏi trước nhà cung cấp về giới hạn đường kính và độ dài có sẵn.
Tấm nhựa POM
Tấm nhựa POM trắng và đen thường dùng để phay các tấm đế, chi tiết phẳng hoặc đồ gá. Độ dày phổ biến từ 5 mm đến 50 mm, khổ tấm thường 1 m x 2 m hoặc lớn hơn tùy nguồn hàng.
Tấm POM có thể được cắt theo yêu cầu để giảm hao phí khi gia công.
Ống nhựa POM
Ống nhựa POM thường được dùng làm bạc lót, vòng đệm hoặc chi tiết dẫn hướng. Đường kính trong và ngoài của ống phụ thuộc vào nhà sản xuất, nên cần kiểm tra kích thước thực tế trước khi đặt.
Màu sắc phổ biến của nhựa POM
Nhựa POM trắng và nhựa POM đen là hai màu dễ mua nhất. Màu trắng thường được chọn khi cần vẻ sạch sẽ hoặc dễ quan sát bề mặt, còn màu đen phổ biến cho các chi tiết máy thông dụng.
Nhựa POM xanh, hay còn gọi là POM xanh, thường xuất hiện ở các chi tiết máy để dễ phân biệt với các bộ phận khác trong cụm cơ khí.
Màu sắc thường không làm thay đổi lớn độ bền cơ học, nhưng có thể ảnh hưởng đến giá bán và thời gian giao hàng nếu màu ít phổ biến hơn.
Giá nhựa POM tham khảo theo kg và các yếu tố ảnh hưởng
Giá nhựa POM thường được tính theo kg. Mức giá thực tế thay đổi theo quy cách, màu sắc, loại copolymer hay homopolymer và số lượng đặt mua.
Giá nhựa POM trắng và nhựa POM đen thường ổn định hơn vì các màu này có sẵn lượng lớn. Nhựa POM xanh hoặc quy cách cây tròn đường kính lớn có thể có giá cao hơn do phải đặt riêng.
Mua theo cây hoặc theo tấm đôi khi thuận tiện hơn mua theo kg vì người dùng biết chính xác kích thước phôi cần dùng. Tuy nhiên, báo giá theo kg vẫn giúp so sánh giữa các nhà cung cấp dễ hơn.
Để có giá nhựa POM theo kg chính xác, bạn nên gửi kích thước, màu sắc và số lượng dự kiến cho nhà cung cấp. Họ sẽ báo giá theo đúng quy cách thay vì mức giá chung chung.
Cách tính khối lượng nhựa POM đơn giản
Khối lượng riêng của nhựa POM thường nằm trong khoảng 1,41 đến 1,43 gam trên centimet khối. Khi đã biết kích thước, bạn có thể tính bằng công thức khối lượng bằng thể tích nhân với khối lượng riêng.
Ví dụ với thanh tròn đường kính 50 mm và dài 1 m, bán kính quy đổi là 2,5 cm, chiều dài là 100 cm. Thể tích bằng 3,14 nhân 2,5 bình phương nhân 100, ra khoảng 1.962 cm khối.
Nhân với khối lượng riêng 1,41 gam trên centimet khối, khối lượng thanh POM này vào khoảng 2,77 kg. Cách tính này giúp bạn dự trù khối lượng cần mua hoặc đối chiếu khi nhận hàng.
Với tấm nhựa POM dày 10 mm, khổ 1 m x 1 m, thể tích là 100 cm nhân 100 cm nhân 1 cm, tức 10.000 cm khối. Khối lượng tương ứng khoảng 14,1 kg.
Khi tính khối lượng nhựa POM, cần quy đổi đúng đơn vị về centimet trước khi nhân để tránh sai số lớn.
Nhựa POM được dùng làm gì trong thực tế?
POM thường xuất hiện trong các chi tiết máy cần chịu mài mòn và chuyển động liên tục. Điển hình là bánh răng, bạc lót, con lăn, vòng bi, puli và các chi tiết dẫn hướng.
Trong ngành ô tô, POM được dùng cho một số chi tiết nội thất, bộ phận truyền động nhỏ hoặc khóa kéo. Trong điện tử và thiết bị gia dụng, POM có mặt ở công tắc, bánh răng máy in, các chi tiết nhỏ cần độ chính xác cao.
Ưu điểm giảm tiếng ồn và giảm ma sát khiến POM trở thành lựa chọn thay thế kim loại ở những vị trí không cần chịu lực quá lớn nhưng cần vận hành êm.
Nhựa POM in 3D cũng được sử dụng để tạo mẫu hoặc sản xuất chi tiết nhỏ, nhưng độ bám dính bàn in là điểm cần lưu ý riêng.
Gia công nhựa POM: lưu ý khi cắt, tiện, phay và in 3D
POM là loại nhựa dẻo dai, dễ gia công cắt gọt hơn nhiều loại nhựa kỹ thuật khác. Tuy nhiên, người thợ cần kiểm soát nhiệt độ tại vùng cắt để tránh làm chảy bề mặt chi tiết.
Gia công cắt gọt
Khi tiện CNC hoặc phay CNC, nên dùng dao sắc và tốc độ cắt hợp lý. Nếu dao cùn hoặc tốc độ quá cao, vùng tiếp xúc sẽ nóng lên nhanh và làm bề mặt POM bị dính hoặc mất kích thước.
Cắt laser có thể dùng cho tấm mỏng, nhưng cần kiểm tra trước vì POM có thể bị cháy cạnh nếu công suất lớn hoặc tốc độ cắt chậm.
Nếu bạn không có máy gia công phù hợp, có thể tìm đơn vị dịch vụ gia công nhựa POM theo bản vẽ để tiết kiệm thời gian và đảm bảo dung sai.
Nhựa POM in 3D
Filament POM in 3D có độ cứng và ma sát thấp, nhưng độ bám dính với bàn in kém hơn nhiều loại nhựa phổ thông. Bạn thường cần bàn in được xử lý chuyên dụng hoặc buồng kín để hạn chế cong vênh.
Nhiệt độ đầu đùn thường cao hơn PLA hoặc ABS, do đó máy in cần có khả năng gia nhiệt ổn định. Nếu máy in không đạt nhiệt độ và độ bám dính, tỷ lệ in hỏng sẽ tăng.
Với người mới làm quen, nên bắt đầu với một mẫu in nhỏ để kiểm tra thông số trước khi in chi tiết lớn.
Những tiêu chí quan trọng khi chọn mua nhựa POM
Đầu tiên, bạn cần xác định nên chọn POM copolymer hay homopolymer. Nếu chi tiết làm việc trong môi trường có hóa chất hoặc ẩm, copolymer thường an toàn hơn. Nếu cần độ cứng và độ bền kéo cao, homopolymer như Delrin có thể phù hợp hơn.
Tiếp theo là chọn đúng kích thước. Việc mua cây tròn, tấm hoặc ống có quy cách sát với bản vẽ giúp giảm thời gian gia công và hạn chế hao phí vật liệu.
Màu sắc cũng cần được chọn theo yêu cầu thực tế. Nhựa POM đen và trắng dễ mua, còn màu xanh thường dùng khi cần phân biệt chi tiết trong môi trường lắp ráp.
Cuối cùng, bạn nên mua từ nhà cung cấp có nguồn gốc hàng rõ ràng. Vật liệu không rõ khối lượng riêng hoặc xuất xứ có thể khiến cách tính khối lượng sai và chất lượng gia công không ổn định.
Với các yêu cầu về độ bền, ma sát thấp và khả năng thay thế kim loại, nhựa POM là loại vật liệu nên cân nhắc.
